طبع است . صفت نقوع مسطور نافع صداع گرم و سرسام و برسام و ذات الجنب ترنجبين شيرخشت هر يك چهار توله مغز فلوس خيارشنبر هفت توله سه چهار گهرى در بيدمشك و عرق بيد ساده و عرق عنب الثعلب و عرق نيلوفر تر نموده ماليده صاف كرده به لعاب اسبغول شيره مغز تخم كدوى شيرين شيره مغز تخم هندوانه از هر يك يك توله روغن بادام شش ماشه اضافه كرده بنوشانند . صفت شربت مذكور كه جهت صداع دموى و صفراوى عجيب الفعل است گل سرخ پنج درم زرشك بيدانه سماق منقى هر واحد بيست درم آلوى سياه بزرگ فربه بست دانه عناب چهل دانه شب تر كرده صبح بجوشانند و صاف كرده ربع رطل گلاب و يك رطل قند سفيد داخل كرده به قوام آرند و با شيره به زور بارد حسب حاجت بياشامند . و اگر سرفه باشد حموضات و گل سرخ و هليله مناسب نيست و در ميان مسهل‌ها تبريد از شيره تخم كاسنى و خيارين و مغز تخم تربوز هر يك هفت ماشه لعاب اسبغول و يا ريشه خطمى سه ماشه در گلاب و عرق بيد ساده و كاسنى و شاهتره هر يك چهار توله برآورده شربت عناب و نيلوفر هر واحد يك نيم توله داخل كرده اسبغول هفت ماشه پاشيده داده باشند . و اگر به جاى آب عرق شاهتره بنوشند خوب است و شم كافور به قول صاحب شفاء الأسقام صداع دموى را نافع است و بعد تنقيه تام اطريفل كشنيز توله به شربت عناب و شربت كاوى هر يك يك نيم توله گلاب و عرق كاسنى و بيد مشك هر يك چهار توله دهند و كافور به روغن گل هميشه بهار سعوط سازند و يا اطريفل كشنيزى شيره تخم خيارين عرق شاهتره شربت نيلوفر بدهند و گاهى شيره كشنيز خشك شيره اصل السوس افزوده مىشود و چون مريض در فم معده كرب و غثيان و نخس دريابد مبادرت بقى نمايند شستن دست و پا به آب گرم و يا پاشويه نمايند از سبوس گندم و يا به آبى كه در آن بعض ادويه بارده مثل گل بنفشه و نيلوفر و تخم خطمى و خبازى و بهار بيد و برگهاى اينها از هر واحد يك قبضه سبوس گندم سه قبضه جوشانيده باشند هرگاه بعد از اين تدابير گرانى سر باقى باشد به آبى كه در آن بابونه بنفشه اكليل الملك گل سرخ جو مقشر نيلوفر جوشانيده باشند نطول نمايند . و ايضا بعد تنقيه شم افيون مصرى خالص و طلاى آن داخل بينى و بر صدغين اين صداع را در ساعت ساكن مىكند و آنچه آزموده است سعوط از هباى لولو و قدرى از عنبر و رطوبت سرطان زنده كوفته است و سعوط طباشيرى به دستور نافع گويند كه ريختن گلاب بسيار بر يافوخ تا آنكه سردى او در قعر سر محسوس گردد فى الفور نفع مىكند و ريختن اندك از آن به سبب تسديد مسام و حبس بخارات صداع را زياده مىكند . . و هرگاه در سر ابخره بسيار بود روغن بابونه به سركه طلا نمايند و شم آن ابلغ و اسرع در تاثير باشد از طلاى آن و هر گاه دماغ ضعيف گردد كدام شير بر سر استعمال نكنند مگر بعد تقويت رأس بسعوط مقوى آن و آنچه اسرع در تقويت او است سعوط روغن بنفشه به شير دختران است و سعوط نافع كه بعد تنقيه مستعمل مىشود آب برگ كاهو آب برگ خرفه آب كدو شير دختر است همه را در شيشى دهن فراخ انداخته حركت دهند كه يكسان شود به عمل آرند . و اگر ضربان قوى و درد شديد مريض را مضطر گرداند اين دواى مخدر براى تسكين استعمال كنند افيون زعفران هر يك به قدر ماش و اندكى كافور قيصورى در شير دختران با روغن گل حل كرده در گوش و بينى چكانند و گاهى در اين ادويه گل ارمنى آب كشنيز سبز و آب بابونه تر و سركه و آب بيد و مانند آن افزوده بر سر طلا مىكنند و ضماد مسكن كه بعد استفراغ استعمال مىكنند اين است آرد جو كشنيز سبز برگ خرفه عنب الثعلب برگ بيد صندل مجموع يا آنچه ميسر شود بر سر ضماد كنند يا آرد جو اسپغول آب برگ بيد گلاب قدرى سركه و طحلب آميخته استعمال كنند و يا صندلين گل ارمنى كاهو كشنيز خشك سائيده با آب كشنيز سبز و گلاب و آب بيخ موز آميخته طلا كنند و يا صندل سفيد كافور فوفل شياف ماميثا سائيده بآبهاى بارد آميخته به كار برند و ضماد سويق جو با سركه و گلاب نيز نافع است و يا شياف ماميثا و صندلين و گل سرخ و بزرقطونا با روغن بيد و بنفشه بر صدغين و پيشانى و تارك سر طلا نمايند . و اگر درد شديد باشد اندكى كافور زياده كنند و عند شدت درد و ضربان صندل فوفل گل ارمنى شياف ماميثا هر يك ده درم پوست بيخ لفاح بزر البنج سفيد افيون زعفران كافور هر واحد يك درم همه را سائيده در گلاب آميخته و بر خرقه كتان طلا كرده بر سر گذارند و لخلخه كه در اين صداع نافع بود اين است آب خيار آب كاهو آب كشنيز سبز صندل سوده روغن گل با قدرى سركه و يك حبه كافور سوده در شيشى دهن فراخ انداخته حركت داده ببويند و بخور كه در صداع دموى بعد فصد و در صفراوى بعد مسهل استعمال كرده مىشود اين است گل بنفشه خطمى جو مقشر گل نيلوفر جراده كدو بابونه جمله را در آب جوشانيده در طشت اندازند و روغن بنفشه و روغن گل داخل كرده و بر طشت و سر مريض چادر كشيده دوا را حركت دهند و بخار گيرند و روزى دو سه بار اين عمل كنند و قدمين در آب گرم يا در آب ادويه پاشويه بارد گذارند و كماد كه در صداع حار مادى وقتى كه از مستفرغات و معدلات بالكليه زائل نشود براى رفع بقيه آن معمول است اين است آرد جو گل خطمى بابونه سبوس گندم صندل سفيد گل سرخ بنفشه مساوى كوفته بيخته با سركه انگورى و گلاب و آب شاهسفرم و روغن گل سرشته